Eğitim Projeleri  ) 

Sanal Müze Ofisi  


Konferanslar  

Seminerler / Paneller  

Resim Yapmayı Öğreniyorum  

Resim Yaptırmayı Öğreniyorum  

Albrecht Dürer'den Günümüze Otoportre
“Dürer kendi imgesine takıntılı denebilecek ölçüde ilgi duyan ilk ressamdır. Ondan önce hiçbir ressam bu kadar çok otoportresini yapmamıştır. En erken dönem çalışmalarının arasında on üç yaşındaki kendisini konu alan gümüş uç bir kalem ile çizdiği bir otoportre desen vardır. Bu desen, hem onun bir çocuk dahi olduğunu, hem de kendi görünümünü ne kadar şaşırtıcı ve unutulmaz bulduğunu gösterir. Bunu şaşırtıcı yapan şeylerden belki de biri kendi dehasının farkında olmasıdır. Onun tüm otoporteleri gurur açık ederler…

Bir adam neden kendi resmini yapar ki? Bir sürü nedenden biri, her hangi bir kişinin portresini yaptırma isteğini dürtüleyen şey ile aynısıdır. Kendi yaşam süresinin sonrasında da varlığını sürdürmesi mümkün olabilecek, bir zamanlar kendisinin varolduğunun bir kanıtını geride bırakabilmek. Bakışını/görünümünü geride bırakabilmek… İngilizce'de “look” kelimesinin çift anlamı hem dış görünüm, hem de bakış bu düşüncede saklı olan gizemi veya açmazı imler. (Ressamın otoportresindeki) Bakışı, portresinin karşısında durarak sanatçının yaşamını düşlemeye çalışan bizleri sorgular.”


John Berger (*)

Türk resminde ardlarında bıraktıkları yapıt toplamları içerisinde otoportrelerinin nicel ve nitel açıdan dikkat çekici bir oranda olduğu ve ayrıca bu sanatçıların resim yaklaşımlarında, dillerinde ve düşünsel alt yapılarında da kendi imgelerinin önemli bir rolü olan ressamlardan söz edebiliriz: Osman Hamdi Bey, Sabri Berkel, Eren Eyüboğlu, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Burhan Uygur, Neşe Erdok, Ergin İnan, Balkan Naci İslimyeli ve İsmet Doğan gibi…

İkinci bir grup olarak ise, otoportre alanında nispeten daha az sayıda yapıt gerçekleştirmiş olsalar da, bu kendilerine bakışları ile kendilerini daha iyi tanımamızı ve sanatları ile yapmak istediklerini anlamamızı katkıda bulunan ressamları sayabiliriz: Feyhaman Duran, Sami Yetik, Hüseyin Avni Lifij, Namık İsmail, Hasan Vecih Bereketoğlu, Hale Asaf, Abidin Elderoğlu, Ahmet Doğuer, Edip Hakkı Köseoğlu, Brahim Safi, Hamit Görele, Şeref Akdik, Malik Aksel, Nuri İyem, Cihat Burak, Adnan Varınca, Nur Koçak, Nedret Sekban gibi…

Geride bıraktıkları bilinen tek önemli otoportreleri ile tanıdığımız, bu yapıtları ile bir anlamda kimlikleri de özdeşleşmiş olan ressamların da üçüncü bir grup oluşturdukları söylenebilir: Şeker Ahmet Paşa, Halil Paşa, Nazmi Ziya Güran, Cemal Tollu, Zeki Faik İzer, Şefik Bursalı, Ferruh Başağa, Bedia Güleryüz, Ziya Keseroğlu, Mehmet Güleryüz, Hüseyin Ertunç gibi…

Türk resim sanatının yaklaşık yüz elli yıllık tarihinde otoportre alanında, Batı ülkelerine oranla sınırlı sayılabilecek olsa da, bu üç grup ressamın üretimleri ile “Türk Resminde Otoportre” geleneğini başlattıkları/oluşturdukları ve “Sanatçı Kimliği” konusunda hiç de küçümsenmeyecek bir “İçe Bakış” birikimini varettikleri söylenebilir.


Haşim Nur Gürel


(*) BERGER, John, Albrecht Dürer, Taschen 2002, s. 7.

* * *

Otoportre veya Öz-Portre Üzerine Düşünceler, Yorumlar
“Bir yüzün ifadesini ait olduğu yere mal etmenin en kestirme yolu, ondan uzak durmaktır. Dolayısıyla aşık olduğu kişinin yüzünü görmekte zorlanan sanatçı, narsisizmin tuzağına düştüğü zaman da aynı sorunla karşı karşıya gelir: kendini görmenin önkoşulu, ben'e dışarıdan bakabilecek denli mesafe katetmiş olmaktır. Bu nedenle, ister kendi, ister bir başkası olsun, modeline tutkuyla bakan ressam, daima ifadeyi ıskalamak zorunda kalır tutku yüzünden kuşatılamayan varoluşun bedelini, dile getirmekte acze düştüğümüz şey ile öderiz çoğun. Yüzü durdurup, gözlem nesnesi yapabilmenin ilk şartı ise önce ona kayıtsız kalmayı öğrenmektir. Proust'u anımsayalım; “Sevilen model hareket eder; ondan geriye kalan her zaman için iyi çıkmamış fotoğraflardır.” (1)

Otoportreler, içsel bir keşif sürecinin dışavurumu olarak ressamın dünyasının kapılarını aralıyorlar. Her ne kadar salt kişisel bir olgu olarak gözükse de, otoportrelerde izleyicinin yani ötekinin bakışları da çok önemli bir rol oynuyor, çünkü bakışlar sadece görünür kılınan imgeye değil imgelenen ressama da uzanıyor.

“Öz-portreler doğaları gereği içe bakan resimlerdir. Yani, tüm portreler genellikle portresi yapılan kişinin gerçek görünümüne benzemekle kalmayıp onun kimliğini de göstermeye çalışır… Başka bir deyişle, seyirci paradoksal bir biçimde gözetlenen bir nesne oluverir resmî portrelerde. Oysa öz-portrelerde seyirci ile imge arasında daha büyük bir metaforik mesafe vardır. Sonuçta kendi portresini yapan ressamın işi tamamen kişiseldir; hatta bazen seyirci neredeyse alakasız bir duruma düşebilir. Öz-portreler herhangi bir müşterinin değil bizatihi ressamın kendi kaygılarına cevap verir. Öz-portrenin birincil seyircisi bizzat kendi kendisini işliyen ressamdır “yaratılan” kendisini seyreden birisi olarak. Normalde üreticiyle tüketici arasındaki mesafe burada ortadan kalkar.” (2)

“Aynanın karşısına geçtiğimizde neleri farkederiz? Aynayı mı, aynada yansıyanı mı? Tuhaftır ki, aynaya baktığımızda bir madde olarak aynanın kendisini pek görmeyiz. Ayna öylesine yalın bir yansıtıcıdır ki, kendi maddesel varlığını unutturur, bir anda çekiverir bizi içeriye ve artık bir başkasını yansıtmaktadır.

Otoportreler de birer ayna vazifesindedirler. Çoğu zaman ressama değil, sadece onun aynadaki yansımasına bakarız otoportrelerde. Öylesine saf habercilerdir ki, kendi yüzlerini ortadan kaldırırlar ve sadece kendilerine düşeni haber verirler, bu yüzden otoportreye bakan kişi, porteyi görmek için değil, portrenin gösterdiğini görmek için bakar.” (3)

“Walter Benjamin şöyle diyordu: ‘Portre, üzerinden birkaç nesil geçtikten sonra, sadece ressamın sanatına tanıklık eden bir şeydir.’ (4) Öz- portrede ise durum en başından itibaren böyledir.” (5)


(1) Ergüven Mehmet, Türk Resminde Otoportre, Yapı Kredi Yayınları,1996 , s. 4
(2) Leppert Richard, Sanatta Anlamın Görüntüsü, Ayrıntı Yayınları, 2002, s. 212.
(3) Hüseyin Derdiyok
(4) Brilliant, Portraiture, s. 151
(5) Leppert Richard, Sanatta Anlamın Görüntüsü, Ayrıntı Yayınları, 2002, s. 216.

* * *




Yenilikler & Öneriler Benim Koleksiyonum Ödüllü Bulmaca Beş Bölgeli Büyütme Uluslararası Sanat-Linkleri Sanatçı Atölyeleri Üyelik

Anasayfa | Koleksiyonlar | Sergiler | Araştırarak Öğrenmek | Etkinlikler | Araştırma Kaynakları | Sanatçı Sayfaları
Paneller | Bilgi & Haber | Site Haritası