Eğitim Projeleri  ) 

Sanal Müze Ofisi  


Konferanslar  

Seminerler / Paneller  

Resim Yapmayı Öğreniyorum  

Resim Yaptırmayı Öğreniyorum  

Kadının İçindeki Gözleyen ve Gözlenen Kişilikler
"Kadın olarak doğmak, erkeklerin mülkiyetinde olan özel çerçevelenmiş bir yerde doğmak demektir. Kadınların toplumsal kişilikleri, böylesine sınırlı, böylesine koşullandırılmış bir yerde yaşayabilme ustalıklarından dolayı gelişmiştir. Ne var ki bu, kadının öz varlığının ikiye bölünmesi pahasına olmuştur. Kadın hiç durmadan kendini seyretmek zorundadır. Hemen hemen her zaman kendi imgesiyle birlikte dolaşır… Çocukluğunun ilk yıllarından başlayarak hep kendisini gözlemesi, bunun gereklli olduğu öğretilmiştir ona.

Böylece kadın içindeki gözleyen ve gözlenen kişilikleri, kadın olarak onun kimliğini oluşturan ama birbirinden ayrı iki öge olarak görmeye başlar."

Kadın olduğu ve yaptığı her şeyi gözlemek zorundadır. Erkeklere nasıl göründüğü, onun yaşamında başarı sayılan şey açısından son derece önemlidir. Kendi varlığını algılayışı, kendisi olarak bir başkası tarafından beğenilme duygusuyla tamamlanır.

Erkekler kadınlara karşı belli bir tutum edinmeden önce onları gözlerler. Bu yüzden bir kadının erkeğe görünüşü, kendisine nasıl davranılacağını da belirler. Bu süreci bir ölçüde denetleyebilmek için kadın bunu kabul etmeli ve benimsemelidir. Kadın benliğinin gözleyici yanı, gözlenen yanını öylesine etkiler ki sonunda tüm benliğiyle başkalarından nasıl bir tutum beklediğini gösterir. Böylece kadının, bir eşi daha bulunmayan bu kendi kendini etkileme süreci onun kişiliğini oluşturur. Her kadının varlığı, kendi içinde nelere "izin verilip nelere verilemeyeceğini" düzenler. Eylemlerinin her biri - amacı ve dürtüsü ne olursa olsun - o kadının kendisine nasıl davranılmasını istediğini gösteren birer simgedir.

Bunu şöyle yalınlaştırabiliriz: Erkekler davrandıkları gibi, kadınlarsa göründükleri gibidirler. Erkekler kadınları seyrederler. Kadınlarsa seyredilişlerini seyrederler. Bu durum, yalnız erkeklerle kadınlar arasındaki ilişkileri değil, kadınların kendileriyle ilişkilerini de belirler. Kadının içindeki gözlemci erkek, gözlenense kadındır. Böylece kadın kendisini bir nesneye - seyirlik bir şeye dönüştürmüş olur." (*)

John Berger


(*) Berger, John; Görme Biçimleri(Ways of Seeing), Metis Yayınları, 1995 sayfa 46-47.

* * *

Türk Resminde Cumhuriyet Dönemi Öncesinde Kadın İmgesi
Batı sanatı etkisindeki Türk resim sanatının ilk yıllarından başlayarak kadın imgesi öncelikli konulardan birisi olmuştur. Cumhuriyet öncesindeki Osmanlı-Türk toplumunda "Batılılaşan Türk Kadını" John Berger'in "Görme Biçimleri"ndeki çözümlemesi doğrultusunda aşama aşama "erkeğin kadını biçimlendiren bakışı"nı içselleştirmiştir. Resim sanatımızın 1880'lerden günümüze "kadın imgesi üzerine kurulu" yapıtlarının imgelerini bir film şeridi gibi gözlerimizin önünden geçirirsek toplumumuzdaki değişen kadın/erkek ilişkisinin zaman tünelinde yolculuk de etmiş oluruz…

Daha öncesinde ise minyatür, halk ve çarşı ressamlarının resimleri sayesinde Osmanlı toplumunun farklı ırk ve din kökenli halk temsilcilerinin ve devlet ricalinin imgeleri hakkında bilgi sahibi olmaktayız. Osmanlı'nın bu kendine bakışının dışında özellikle 15. yüzyıldan sonra Batılı ressamların "Osmanlı"yı resmettiklerini bilmekteyiz.

Türk ressamlarının "kadın resimleri" envanteri, toplumumuzun özellikle son 125 yıllık sosyal ve kültürel değişiminin de bir aynası olarak yararlanılabilecek, ülkemizdeki erkek kadın ilişkisinin ve duygusallığının en önemli tinsel bellek kayıtlarımızdan bir tanesidir.

Yapıtlar aracılığı ile geçmişten günümüze bu zaman yolculuğunu yapmaya niyetlendiğimizde başlangıç noktamızı Osman Hamdi Bey'in resimleri oluşturur: "Harem'den, 1880, t/yb, 56x116 cm.; "Çekik Gözlü Kız", 1882, t/yb, 37x29 cm.; "Gezintide Kadınlar", t/yb, 84x132 cm.(YKB Koleksiyonu); "Türbe Ziyareti", 1890, t/yb, 86x65 cm.(Taviloğlu Koleksiyonu); "Mihrab",1901, t/yb, 210x108 cm.; "Mimozalı Kadın", 1906, t/yb, 135,5x98 cm.(MSGÜİRHMK)… Aynı kuşaktan Süleyman Seyyid'in "Fenerbahçe'de Gezinen Kadınları" ve pastel ile gerçekleştirilmiş "Nü"sü dikkat çekici belleğimizde iz bırakan işlerdir.

Bir sonraki kuşağın önemli ressamı Halil Paşa da kadın konulu unutulmaz yapıtlara imza atmıştır, özellikle 16 yaşındaki genç eşini konu alan "Uzanan Kadın", 1894, t/yb, 41x60 cm., (MSGÜİRHMK), "Yaşlı Halayık", 1891, t/yb, 140x106 cm.; "Plaj", 1897, t/yb, 59x77 cm.(MSGÜİRHMK); "Bostancı Sahilinde Gezinti", 1899, t/yb, 55x80 cm.gibi yapıtları arasındadır. Halil Paşa'nın öğrencisi olan ilk kadın ressamlarımızdan Müfide Kadri Hanım da ve çok kısa bir yaşam süresine kadın duyarlılığının yansıtan iki başyapıt sığdırmayı başarmıştır: "Sahilde Aşk", 1908, t/yb, 8x55 cm.(MSGÜİRHMK); "Piknik", 1910, t/yb, 38x55 cm.(Ankara RHMK). Bu resimler kadın temasını yorumlayan ilk kadın yaklaşımını da örnekleri olmaları nedeniyle apayrı bir önemdedirler.

Cumuriyet öncesi resim sanatımızın "kadın odaklı" diğer önemli yapıtları olarak; Namık İsmail'in Halil Paşa'ya nazire yapan gençlik başyapıtı, "Sedirde Uzanan Kadın", 1917, t/yb, 140x205 cm.(MSGÜİRHMK); Halife Abdülmecid'in "Sarayda Beethoven", t/yb, 155,5x211 cm.; Ömer Adil'in çarpıcı, bir dönemi ve kuşağı simgeleyen "Kızlar Sınıfı",1919, t/yb, 81x118 cm.(MSGÜİRHMK); Namık İsmail'in eşini konu alan, "Mediha Hanım'ın Portresi", 1920, t/yb, 63x58,5 cm.(MSGÜİRHMK); Hikmet Onat'ın eşini konu alan, "Kasnak İşliyen Kadın",1921, t/yb, 78x89 cm.(MSGÜİRHMK) ve Nazlı Ecevit'in "Keriman'ın Portresi", 1922, t/yb, 138x100,5 cm.(MSGÜİRHMK) sayılabilirler.

* * *

Cumhuriyet Dönemi Türk Resmi, Kadın İmgesine Odaklı Yapıtlardan Bir Seçki
1923 Feyhaman Duran, "Nü" 100/80 MSGÜİRHMK
1924 İbrahim Çallı, "Şapkalı Kadın Portresi" 56,5/97 MSGÜİRHM
1925 Feyhaman Duran, "Köpekli Kız" 95,5/106 MSGÜİRHMK
Namık İsmail, "Yatan Çıplak" 63/78 İZMİR RHMK
1926 M. Ruhi, "Fatih Kaymakamlığı" 66/81 Taviloğlu Koleksiyonu
1927 M. Ruhi, "Atatürk' e İstikbal" 94/118 ANKARA RHMK
Mahmut Cuda, "Nü (Paris)" 88/68 İZMİR RHMK
Namık İsmail, "Ayakta Duran Kadın" 100/85 MSGÜİRHMK
Namık İsmail, "Oturan Kadın" 92/92 MSGÜİRHMK
1928 Ali Çelebi, "Maskeli Balo" 140/187 MSGÜİRHMK
1929 İbrahim Çallı, "Bir Balo Gecesi" 75/80 Özel Koleksiyon
1930 Şeref Akdik, "Köpekli Kadın" 130,5/75 MSGÜİRHMK
1931 Hale Asaf, "Paletli Otoportre" 91/72 Özel Koleksiyon
1932 İbrahim Çallı, "Yeşil Elbiseli Kadın" 145,5/116 MSGÜİRHM
1933 C. Tollu, "Alfabe Okuyan Köylüler" 92/73,5 MSGÜİRHMK
1934 Malik Aksel, "Genç Kız Portresi" 48,5/34,5 MSGÜİRHMK
1935 Edip Hakkı Köseoğlu, "Isınan Kadınlar" 80/60 MSGÜİRHMK
1936 Bedri Rahmi, "Hamam" 150/120 MSGÜİRHMK
1938 Avni Arbaş, "Kadın Portresi" 45/36 MSGÜİRHMK
Zeki Kocamemi, "Annesi" 56/38 MSGÜİRHMK
1940 Turgut Zaim "Yörükler Köyü" 117/95 ANKARA RHMK
Turgut Zaim "Yaylada Yörükler" 175/135 ANKARA RHMK
Turgut Zaim " Ürgüplü Yörükler" 85/65 ANKARA RHMK
1942 Eşref Üren "Karadenizli Analar" 124/100 ANKARA RHMK
Zeki Kocamemi "Nü" 48/53 MSGÜİRHM
1946 Nejad M. Devrim "Kadın Portresi" 73/60 MSGÜİRHMK
1949 Ferruh Başağa "Aşk" 60/80 Özel Koleksiyon
1950 Zeki Kocamemi "Nü" (Model Nebahat) 55/46 MSGÜİRHMK
1951 Neşet Günal "Üç Güzeller" 149/150 MSGÜİRHMK
Nuri İyem "Nü" 42/33 MSGÜİRHMK
1952 Nuri İyem "Adalet Cimcoz Portresi" 90/72 Özel Koleksiyon
1957 Fikret Mualla "Kağıt Oyunu" 50/65 Eczacıbaşı Koleksiyonu
1959 Neşet Günal "Ana ve Çocuk" 127/138 ANKARA RHMK
1960 Cihat Burak "19 Mayıs 1960" 95/177 Özel Koleksiyon
1968 Cihat Burak, "İncili Kız" 145,5/97 MSGÜİRHMK
1971 Cihat Burak "Eylemlerimiz" 140/140 ANKARA RHMK
Orhan Peker "Aliye Berger Portresi" 100/70 Özel Koleksiyon
1974 Orhan Peker "Ayçiçekli Kız" 81/65 Özel Koleksiyon
1985 Cihat Burak "Our First Lady" 81/65 Özel Koleksiyon
1989 Burhan Uygur, "Kapı" - 1987-89 260/180 Özel Koleksiyon
1993 Alaattin Aksoy, "Bülbül Hep Oradaydı" 114/146 TC. Merkez Bankası Koleksiyonu
1997 Neş'e Erdok, "Otoportre" 200/180 Özel Koleksiyon



Yenilikler & Öneriler Benim Koleksiyonum Ödüllü Bulmaca Beş Bölgeli Büyütme Uluslararası Sanat-Linkleri Sanatçı Atölyeleri Üyelik

Anasayfa | Koleksiyonlar | Sergiler | Araştırarak Öğrenmek | Etkinlikler | Araştırma Kaynakları | Sanatçı Sayfaları
Paneller | Bilgi & Haber | Site Haritası